logo Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie
Central Archives of Historical Records in Warsaw
Tabularium Actorum Antiquorum Varsoviense Maximum
AGAD  Home  >  BIP - AGAD  >  Zasób  >  Inwentarze  >  Genealogia  >  Metodyka  >  Działalność  >
Informacje:
Stowarzyszenie Miłośników Dawnych Dokumentów "Archivum Patriae"
Księgi metrykalne
I Ty możesz zostać genealogiem
Kwerendy genealogiczne
W poszukiwaniu zaginionych przodków
Kultura+

Księgi metrykalne przechowywane
w Archiwum Głównym Akt Dawnych


Księgi metrykalne (czyli księgi ewidencji ludności prowadzone dla określonej jednostki terytorialnej: parafii, gminy wyznaniowej) przechowywane w Archiwum Głównym Akt Dawnych mają specyficzny charakter. Są to bowiem księgi pochodzące z terenów przedwojennej Małopolski Wschodniej i Wołynia umownie nazywane zabużańskimi. Obejmują one następujące wyznania religijne: rzymskokatolickie, greckokatolickie, mojżeszowe oraz ewangelickie i prawosławne.

Wszystkie te księgi zgrupowane w ośmiu odrębnych zespołach są nabytkiem AGAD z okresu powojennego. Po II wojnie światowej tereny, o których mowa, włączone zostały do ZSRR, a księgi metrykalne dotyczące tamtejszej ludności, które różnymi drogami znalazły się w Polsce, zaczęło gromadzić Archiwum Akt Stanu Cywilnego przy Ministerstwie Administracji Publicznej. W 1950 roku, w związku z likwidacją tegoż ministerstwa i podlegającego mu archiwum akta zostały przekazane do Urzędu Stanu Cywilnego Warszawa - Śródmieście. Stąd księgi, od zamknięcia których minęło 100 lat, przekazywano stopniowo do AGAD-u, uznanego w 1966 roku za instytucję centralną właściwą dla gromadzenia dokumentacji kościelnej z terenów tzw. zabużańskich. Księgi metrykalne, od zamknięcia których nie minęło jeszcze 100 lat pozostawały w Urzędzie Stanu Cywilnego. Taki system obowiązuje w dalszym ciągu (podstawa prawna Dziennik Ustaw nr 36/1986 poz.180 "Prawo o aktach stanu cywilnego", z późn. zm.).

W rzeczywistości precyzyjny podział i rozdział akt okazał się niemożliwy do przeprowadzenia, ponieważ księgi obejmowały często wiele roczników. Niejednokrotnie księgi, których początek przekroczył wymaganą granicę chronologiczną, kończyły się na latach dużo późniejszych, a więc nie kwalifikujących się do przekazania do AGAD. Dlatego w archiwum spotkać można również akta, w których wpisy dochodzą 1945 r.

Na początku lat 80 XX w. USC Warszawa - Śródmieście przekazał do AGAD wszystkie księgi obrządku greckokatolickiego znajdujące się w jego zasobie. W roku 1993 zasób ksiąg metrykalnych z terenów zabużańskich przechowywanych w AGAD zasilił dodatkowo dopływ akt zgromadzonych w Archiwum Państwowym w Przemyślu, a pochodzących z terenów obecnej Ukrainy.

Na księgi metrykalne sporządzane w celu rejestracji ludności z danego terenu składają się księgi urodzeń, ślubów i zgonów. Formy ksiąg są różne - albo są to oddzielnie sporządzane księgi dla każdej parafii lub obejmujące wpisy z kilku. Podzielone na działy przeznaczone na odpowiednie wpisy jednego rodzaju (dotyczące jedynie chrztów, zaślubin czy zgonów); albo jako oddzielne księgi dla każdego z rodzajów wpisów. Ponadto w zespołach ksiąg metrykalnych znajdują się, chociaż w znacznie już mniejszej ilości, indeksy osobowe sporządzane do tychże ksiąg, ksiągi konfirmacji (wyznania ewangelickiego).

Księgi metrykalne urodzeń, ślubów i zgonów poszczególnych wyznań posiadają podobną formę. Poza niedużą ilością ksiąg opisowych (księgi najstarsze) są to zazwyczaj drukowane formularze zawierające takie same rubryki, a różnice dotyczą zasadniczo jedynie kwestii specyficznych dla danego wyznania (np. obrzezania w wyznaniu mojżeszowym).

Księgi metrykalne wyznania rzymskokatolickiego przechowywane w AGAD zgrupowane zostały w trzech zespołach:

  • Księgi metrykalne wyznania rzymskokatolickiego z archidiecezji lwowskiej, pochodzą z lat: 1604 - 1945, obejmują 1823 jednostki archiwalne;
  • Księgi metrykalne wyznania rzymskokatolickiego z diecezji łuckiej i wileńskiej, 991 jednostek archiwalnych z lat 1799-1905, w tym 87 ksiąg tzw. "ekstraktów" czyli kopii ksiąg przechowywanych w kurii diecezjalnej (obejmują lata 1827-1864);
  • Księgi metrykalne wyznania rzymskokatolickiego z diecezji przemyskiej, 68 jednostek z lat: 1590, 1600-1943.

Wpisy do ksiąg prowadzone były w języku polskim, rosyjskim i łacińskim. Księgi urodzonych podzielone są na rubryki zawierające następujące informacje: dokładne daty urodzin i chrztu dziecka, imię, płeć, status, imiona i nazwiska rodziców, miejsce ich zamieszkania; imiona i nazwiska rodziców chrzestnych i ich zawody.

W księgach zaślubin zawierających informacje na temat nowożeńców rubryki formularzy obejmują: ich imiona, nazwiska, wyznanie, wiek, stan cywilny, adresy zamieszkania; także rodziców i świadków - imiona, nazwiska, zawód. W księgach zgonów formularze składają się z rubryk dotyczących dokładnej daty zgonu, miejsca zamieszkania, imienia, nazwiska zmarłego, wyznania, płci, wieku, rodzaju choroby i przyczyny śmierci.

Księgi metrykalne wyznania greckokatolickiego obejmują lata 1728-1944. Składają się na nie 417 jednostki archiwalne pochodzące z archidiecezji lwowskiej, diecezji przemyskiej i diecezji stanisławowskiej (zostały zewidencjonowane łącznie). Księgi prowadzono według reguł obowiązujących w kościele katolickim, dlatego metryki sporządzano na takich samych formularzach. Pomimo protestów duchowieństwa unickiego obowiązywał język łaciński. Dopiero w księgach z okresu międzywojennego przeważa język ukraiński. Można spotkać w nich również wpisy w języku polskim.

Księgi metrykalne wyznania mojżeszowego przechowywane w AGAD pochodzą z lat 1814-1939 i obejmują 2516 jednostki archiwalne. Wszystkie te księgi sporządzone zostały przez gminy leżące w przedwojennej Galicji Wschodniej w granicach 34 powiatów politycznych. Najstarsze z ksiąg mojżeszowych mają uproszczonąformę i zawierają tylko najważniejsze informacje. Natomiast późniejsze były prowadzone według schematu ustalonego urzędowo - bardziej rozbudowane formularze zbliżone do formularzy rzymskokatolickich, które po ręcznych poprawach uwzględniających specyfikę wyznania mojżeszowego (dotyczące obrządku obrzezania), wykorzystywane były czasem w księgach gmin żydowskich. Prowadzone były zazwyczaj w języku niemieckim, ale także i polskim.

Również formularze ksiąg metrykalnych Kościoła Ewangelickiego Augsburskiego i Helweckiego Wyznania, pochodzące z terenów województw: krakowskiego, lwowskiego, tarnopolskiego i stanisławowskiego (z lat 1767-1939) i stanowiące 255 jednostek archiwalnych , nie różniły się w zasadniczy sposób od ksiąg poprzednio omówionych wyznań. Sporządzane były na ogół w języku niemieckim.

Księgi metrykalne Kościoła Ewangelicko Augsburskiego z terenów zachodnich guberni Cesarstwa Rosyjskiego (wschodnich województw II Rzeczypospolitej) to 202 jednostek archiwalnych z lat 1790-1940. W zespole tym zewidencjonowano również księgi konfirmacji parafii ewangelickiej Wilno z lat 1825 - 1940 (innych dokumentów z tych terenów AGAD nie przechowuje) oraz księgi z Wiłkowyszek (1843-1890) leżących w okręgu Kalwaria i Windawy w Kurlandii (1833-1891).

W AGAD przechowywane są również księgi metrykalne parafii wyznania prawosławnego z diecezji łuckiej z lat 1823-1883, 1899-1905, obejmujące 14 jednostek archiwalnych pochodzących z terenów Wołynia i Polesia.

Niestety znaczna część zasobu ksiąg metrykalnych przechowywanych w Archiwum Głównym Akt Dawnych jest w złym stanie: akta są podarte, poprute, mają naderwane lub pozrywane obwoluty, zatartą oryginalną paginację lub foliację. Występują także uszkodzenia biologiczne. Korzystający powinni liczyć się z bardzo różnym stanem ilościowy ksiąg dla poszczególnych parafii i gmin i niejednokrotnie brak ciągłości chronologicznej. Udostępniane są tylko mikrofilmy, a oryginały tylko w wyjątkowych sytuacjach, gdy nie ma mikrofilmu.

Opracowanie: mgr Monika Michalska, oddział II

Plan pracy Pracowni Naukowej AGAD w 2014 r.
Czas zwykły:
od poniedziałku do piątku od 9.00 do 19.00
Wietrzenie Pracowni Naukowej odbywa się w godzinach: 12.15 - 12.30, 17.00 - 17.15
Podczas wietrzenia należy opuścić Pracownię Naukową
Czas skrócony:
18 kwietnia (Wielki Piątek) od 9.00 do 12.00
30 kwietnia, środa od 9.00 do 16.00
18 czerwca, środa od 9.00 do 16.00
31 października, piątek od 9.00 do 12.00
Zamknięta:
1 stycznia, środa (Nowy Rok)
6 stycznia, poniedziałek (Trzech Króli)
21 kwietnia, poniedziałek (Wielkanoc)
1 maja, czwartek (Święto Pracy)
2 maja, piątek
19 czerwca, czwartek (Boże Ciało)
20 czerwca, piątek
10 listopada, poniedziałek
11 listopada, wtorek (Święto Niepodległości)
24 grudnia, środa (Wigilia)
25 grudnia, czwartek (I Dzień Świąt)
26 grudnia, piątek (II Dzień Świąt)
30 grudnia, wtorek
31 grudnia, środa (Sylwester)
Kontakt telefoniczny
(+ 48)(22) 831-54-91 w. 429 (Pracownia Naukowa)
(+ 48)(22) 831-54-91 w. 427
(+ 48)(22) 831-54-91 w. 446
W sierpniu Pracownia Naukowa jest zamknięta.
Ponadto Pracownia Naukowa jest zamknięta w soboty i niedziele.