Komisja Rządząca

PL_1_174 Komisja Rządząca Inwentarz zespołu PL, 1/174 Opracowanie: Małgorzata Osiecka (1972) 2009 Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie Machine-readable finding aid derived from MS Word. Date of source: 2010 Opis w języku polskim Streszczenie Komisja Rządząca 1806-1811 Zespół nr 174 Kancelarie władz naczelnych Księstwa Warszawskiego. 4 m.b. (118 j. a.) Fizyczny stan zachowania jednostek jest dostateczny pol., franc., niem., łac., ros. Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie

PL 00-263 WARSZAWA ul. Długa 7

Akta Komisji zostały podzielone na dwie serie. Każda z nich posiada odrębną numerację. Seria pierwsza to księgi kancelaryjne (27 j. a.), w tym księgi ekspedycji Komisji (9 tomów), dzienniki ekspedycji Dyrektorium Generalnego (2 tomy), dzienniki podań kierowanych do Komisji Rządzącej (5 tomów), sumariusze spraw załatwianych (2 tomy), protokoły rezolucji Komisji ułożone wg jej dyrekcji (5 tomów), protokoły uchwał Dyrektorium Generalnego (3 tomy) oraz protokół czynności Dyrektorium Generalnego (1 tom). Drugą serię tworzą akta spraw podzielone na resorty, odpowiadające poszczególnym Dyrekcjom Komisji (91 j. a.). Dzieje aktotwórcy (Historia urzędu)

14 I 1807 r. dekretem Napoleona została ustanowiona Komisja Rządząca jako naczelna władza dla ziem polskich, które po II i III rozbiorze pozostawały w posiadaniu Prus. Sprawowała najwyższą władzę ustawodawczą i administracyjną w sześciu departamentach: białostockim, bydgoskim, kaliskim, płockim, poznańskim i warszawskim. W skład Komisji wchodziło siedmiu członków- Polaków. Na jej czele, jako prezes, stanął marszałek Stanisław Małachowski. Podlegało jej pięć wydziałów administracji publicznej. Były to dyrekcje: sprawiedliwości, wewnętrznych interesów, skarbu, wojny i policji. Na czele ww. dyrekcji stali dyrektorzy, którzy tworzyli Dyrektorium Generalne, do którego należało opracowywanie projektów ustawodawczych oraz wykonywanie decyzji Komisji Rządzącej. Ponadto Dyrektorium zastępowało Komisję Rządzącą w kraju podczas jej nieobecności (13 VII- 12 VIII Drezno). Po utworzeniu Księstwa Warszawskiego, do 4 X 1807 r., Komisja pełniła rolę urzędu tymczasowego z ramienia księcia warszawskiego.

Dzieje przechowywania

W 1815 r. sekretarz generalny Tymczasowego Rządu Królestwa Polskiego Józef Kalasanty Szaniawski polecił uporządkować archiwa po władzach naczelnych Księstwa Warszawskiego (Komisja Rządząca, Rada Stanu Księstwa Warszawskiego, Rada Ministrów Księstwa Warszawskiego, Rada Najwyższa Tymczasowa Księstwa Warszawskiego), a następnie złożyć je w Archiwum Rady Administracyjnej. Zadanie to powierzył Maciejowi Wierzejskiemu, b. sekretarzowi Sekretariatu Stanu Księstwa Warszawskiego, a później archiwiście w Radzie Stanu Księstwa Warszawskiego. Akta władz Księstwa Warszawskiego, złożone w Pałacu Rządowym Krasińskich, były ułożone w stosach i przemieszane. Brakowało schematu wg jakiego wcześniej je ułożono. Wierzejski, nie mogąc zrekonstruować dawnego układu akt, wprowadził nowy, oparty i przyjęty przez registratury urzędów Królestwa Kongresowego. Odtworzył strukturę danego urzędu i wg niej ułożył akta. Całą dokumentację podzielił na dwie serie, pierwsza - to księgi kancelaryjne (tu też księgi protokołów posiedzeń danego urzędu), druga - to akta spraw. W drugiej serii, akta, na podstawie wiadomej wewnętrznej organizacji urzędu, włączył do konkretnych wydziałów, układając je wg załatwianych spraw lub chronologicznie bez względu na sprawę (materię). Następnie zszył akta i nadał im kolejny numer.

Po utworzeniu Królestwa Polskiego akta Komisji Rządzącej złożono w Archiwum Rady Administracyjnej. Po jej likwidacji w 1867 r. zespół przekazano do Archiwum Akt Dawnych (AAD). W 1915 r. został on wywieziony do Rosji. Rewindykowany w 1922 r. powrócił do AAD, gdzie pozostał do 1944 r., ulegając częściowej zagładzie w czasie powstania warszawskiego. Po II wojnie światowej złożono go w Archiwum Głównym Akt Dawnych, gdzie znajduje się do dnia dzisiejszego.

Zawartość

W Komisji Rządzącej akta spraw zostały podzielone na resorty, odpowiadające poszczególnym Dyrekcjom Komisji: sprawiedliwości, spraw wewnętrznych, skarbu, wojny, policji, dalej akta wydziału organizacyjno-administracyjnego, korespondencja z: delegatami Komisji wysłanymi do Drezna, gen. Józefem Zajączkiem przebywającym w Płocku, francuskim sekretarzem stanu Maretem, marszałkami Francji Joachimem Muratem i Ludwikiem Mikołajem Davoutem, gen. Janem Henrykiem Dąbrowskim, a także raporty wojskowe. Układ nadany przez Wierzejskiego pozostał w AAD, gdzie akta Komisji Rządzącej były przechowywane do 1944 r. Po wojnie, w Archiwum Głównym Akt Dawnych pozostawiono historyczny podział na dwie serie. Zarówno pomoce kancelaryjne jak i akta spraw ułożono wg zachowanych sygnatur.

Akta Komisji Rządzącej zawierają bogaty materiał dotyczący wprowadzenia nowej administracji po wkroczeniu wojsk francuskich na ziemie polskie oraz przeprowadzenia rekrutacji do nowo tworzonego wojska polskiego. Akta poszczególnych Dyrekcji (seria II) dotyczą: Dyrekcja I Sprawiedliwość (sygn. 1-20): akta hipoteczne, materiały dotyczące tymczasowego postępowania sądowego, dóbr zabranych przez króla pruskiego, powoływania sędziów pokoju; Dyrekcja II Spraw wewnętrznych (sygn. 21-27): akta dotyczące służby zdrowia, podziału administracyjnego kraju, publikacji pism rządowych, tabel statystycznych, rewindykacji akt państwowych, dóbr narodowych, administracji fabryk, „kompetencji” duchownych (pensji dożywotnich, wyznaczonych przez rząd za dobra zabrane), opieki społecznej, stosunków z władzami francuskimi, papieru stemplowego, handlu zagranicznego; Dyrekcja III Skarbu (sygn. 28-46): (sprawy) kas prowincjonalnych, budżetów departamentowych, tabel statystycznych, ceł, wydatków na wojsko, pensji dla inwalidów, wprowadzenia loterii genueńskiej, kontrybucji, należności skarbowych, kar, opłat sądowych; Dyrekcja IV Wojny (sygn. 47-56): sprawy wojska regularnego, pospolitego ruszenia, korpusu kadetów, uzbrojenia i umundurowania, stanu sanitarnego wojska, lazaretów, fortyfikacji i okopów, inwalidów pruskich, weteranów; ponadto korespondencja ks. Józefa Poniatowskiego z generałami: Janem Henrykiem Dąbrowskim, Józefem Wybickim, Józefem Zajączkiem; Dyrekcja V Policji (sygn. 57-66): sprawy rekwizycji, cenzury, kontroli kupców, przygotowywania uroczystości związanych z wkroczeniem wojska francuskiego i przybyciem Napoleona, wyborów do magistratów miast, szpitalnictwa, paszportów, kontroli ludności, więziennictwa, Towarzystwa Ogniowego, cen, miar i wag; Dyrekcja VI Organizacyjno-administracyjna (sygn. 67-78): sprawy pełnomocnika w departamencie białostockim, rozgraniczenia Księstwa Warszawskiego i Królestwa Pruskiego, łączności z Saksonią, organizacji Komisji Rządzącej i jej kancelarii oraz Dyrektorium Generalnego; Dyrekcja VII Korespondencji (sygn. 79-83): z ministrem spraw zagranicznych Królestwa Saskiego, delegatami Komisji Rządzącej oddelegowanymi do Drezna i gen. Józefem Zajączkiem przebywającym w Płocku; Dyrekcja VIII Korespondencji (sygn. 85-99): z francuskim sekretarzem stanu Maretem, marszałkami Francji Joachimem Muratem i Ludwikiem Mikołajem Davoutem, gen. Janem Henrykiem Dąbrowskim, gen. Józefem Zajączkiem, stojącym na czele Legii oraz raportów wojskowych. Ponadto ważnym uzupełnieniem akt Komisji Rządzącej są materiały przechowywane w Archiwum Publicznym Potockich w AGAD (ze względu na korespondencję Stanisława Kostki Potockiego z osobami zajmującymi określone stanowiska w Komisji Rządzącej [AGAD, Archiwum Publiczne Potockich, sygn. 148, 149, 266, 268, 365]

Układ

Seriami w kolejności sygnatur.

Indeksy

Hasła geograficzne

odnoszą się tylko do serii II, podział administracyjny na departamenty według uchwały Komisji Rządzącej z 14.01.1807 r.

Berlin, m., Królestwo Pruskie 31, 37, 69 Białystok, dep. 25, 67, 68 Białystok, m. 40 Błonie, pow., dep. warszawski 95 Bolesławiec, os., pow. wieluński, dep. kaliski 64 Bug, rz. 35 Bydgoszcz, dep. 11, 40, 65, 73 Bydgoszcz, m. dep. 77 Chełmno, woj. (Prusy Królewskie), następnie pow. chełmiński, dep. bydgoski 38, 50 Chełmno, m., dep. kwidzyński, Prusy Zachodnie 17, 70 Czerchów, wś., pow. łęczycki, dep. warszawski 17 Czersk, pow., dep. warszawski 95 Częstochowa, m. pow., dep. kaliski 11, 22, 55 Dobrzyków, folw., pow. gostyniński, dep. warszawski 33 Drezno, m., Królestwo Saksonii 12, 21-27, 36, 56, 65, 67, 68, 73, 74, 83, 88 Elbląg, m., Prusy Zachodnie 70 Fordon, m., pow. bydgoski, dep. bydgoski 77 Frydland, m., Prusy Wschodnie 90 Gdańsk, m. dep., Prusy Zachodnie 18, 50 Gniew, m., Prusy Zachodnie 34 Grabów, os., pow. łęczycki, dep. warszawski 64 Iława, m., Prusy Wschodnie 90 Kalisz, dep. 2, 4, 11, 17, 26, 48, 52, 73 Kalisz, m. dep. 17, 23 Kazuń, wś., pow. i dep. warszawski 101 Kraków, m. dep. 31, 37 Królewiec, m., Prusy Wschodnie (stolica prowincji) 69, 77, Kwidzyń, m. dep., Prusy Zachodnie 69 Łęczyca, pow., dep. warszawski 5 Leszno, m., Prusy Południowe 18 Lipno, m. pow., dep. płocki 64 Malbork, woj. 50 Mława, m. pow., dep. płocki 64 Modlin, twierdza, pow. wyszogrodzki, dep. płocki 18, 24, 33, 36, 95 Narew, rz. 35 Nieszawa, m., pow. radziejowski, dep. poznański 64 Ostrzeszów, m., dep. kaliski 64 Piotrków, m. pow., dep. kaliski 102 Płock, m. dep. 12, 77, 80 Płock, dep. 2, 7, 11, 80 Płońsk, m., dep. płocki 7 pomorskie woj. (Prusy Królewskie) 38, 50 Poznań, m. dep. 18, 64 Poznań, dep. 2, 11, 26, 73 Praga, przedmieście Warszawy 24, 57, 94, 95 Radomsko, m. pow., dep. kaliski 64 Rawa, m. pow., dep. warszawski 8 Rawa, pow., dep. warszawski 8, 49 Rydzyna, m., pow. wschowski, dep. poznański 18 Rzym, m. 17 Serock, os., twierdza, pow. pułtuski, dep. płocki 36, 101 Sieradz, m. pow., dep. kaliski 6, 8 Sieradz, pow., dep. kaliski 6, 8 Skierniewice, dobra marszałka Dovout 86 Śląsk 28 Sochaczew, pow., dep. warszawski 43 Tczew, m., Prusy Zachodnie 49 Tokary, wś., pow. gostyniński, dep. warszawski 33 Toruń, m. pow., dep. bydgoski 24, 77 Turek, os., pow. koniński, dep. poznański 64 Tykocin, pow., dep. białostocki 67 Tylża, m., Prusy Wschodnie 83, 102 Warszawa, m. 18, 14, 21, 23, 28, 31, 34, 36, 41, 56-58, 61, 63, 66, 92, 95, 103 Warszawa, dep. 2, 11, 95 Warta, m., pow. warciański, dep. kaliski 64 Warta, rz. 26, 35 Włocławek, m., pow. brzeski, dep. bydgoski 77 Wrocław, m., Prowincja Śląska 37, 69 Hasła osobowe

odnoszą się tylko do serii II

Bergonzoni Michał, lekarz, chirurg 33, 52 Berthier Louis-Alexander, marszałek Francji 86 Bieliński Paweł, prezydent Warszawy 9, 63 Bose Friedrich Wilhelm August, hr., dyplomata saski 79 Bronikowski Adam Feliks, kasztelan, senator, komisarz do rewizji akt hipotecznych 37, 69 Brzozowski A., porucznik 95 Dąbrowski Jan Henryk, gen., twórca Legionów Polskich we Włoszech 25, 48, 49, 55, 88, 90 Davout Louis-Nicolas, marszałek Francji 41, 64, 86 Diehl Karol, pastor ewangelicko-reformowany, działacz oświatowy 6 Elsner Józef Antoni Franciszek Ksawery, kompozytor, pedagog, kapelmistrz orkiestry Teatru Narodowego w Warszawie 72 Fiszer Stanisław, gen., szef sztabu armii Księstwa Warszawskiego 53 Fontana Jan, architekt, geometra 31 Fryderyk August, król saski, książę warszawski 79, 102 Fryderyk Wilhelm III, król pruski 6 Giełgud Ignacy, gen. 34, 47, 50 Gliszczyński (Glisczyński) Antoni, ekonomista, kasztelan, prezes delegacji ds. rewindykacji akt publicznych z Królewca i Kwidzynia 37, 69 Gorzeński Augustyn, gen., prezes kamery poznańskiej 71 Gouvion Saint-Cyr, Laurent, de, gubernator Warszawy 86 Gutakowski Ludwik Szymon, dyrektor wydz. skarbowego Komisji Rządzącej 83 Hebdowski Kajetan, gen. brygady, szef sztabu armii ks. Józefa Poniatowskiego 55 Jabłonowski Stanisław Paweł, komisarz do rozgraniczenia granic Ks. Warszawskiego z Prusami 70 Kamieniecki Ludwik, gen. dywizji, szef sztabu legii ks. Józefa Poniatowskiego 54 Karnkowski, prezes Sądu Apelacyjnego w Płocku, poseł dep. płockiego na sejmy Księstwa Warszawskiego 77 Kochanowski Michał Ambroży Józef, prezes Komisji Żywności 27 Krasiński Wincenty, gen. 49 Kuczyński Dominik, pełnomocnik ws. wyznaczenia granic dep. białostockiego 67 Lafontaine Franciszek, lekarz, chirurg, pisarz 52 Lenartowicz Kazimierz, pułk. 48 Madaliński Antoni Józef, gen. 48, 53 Małachowski Jan Nepomucen, dyrektor dyrekcji skarbu Komisji Rządzącej 51 Małachowski Stanisław, prezes Komisji Rządzącej 49, 50, 79, 86 Maret Hugues, francuski sekretarz stanu 85 Mickiewicz Jordan, przedstawiciel państwa polskiego w Rzymie 17 Napoleon Bonaparte, I konsul Rep. Francuskiej, cesarz Francuzów 28, 33, 50, 58 Poniatowski Józef, ks., minister wojny i wódz naczelny Księstwa Warszawskiego 48-50, 55, 73, 88 Potocki Stanisław h. Pilawa, gen. piechoty 83 Pułaski Antoni, konfederat barski 6 Sierakowski Józef, dyplomata, historyk, kolekcjoner, konsyliarz przy Dyrekcji Skarbowej komisji Rządzacej 83 Skórzewski Paweł, gen. brygady, konfederat barski 48 Stanisław August Poniatowski, król Polski 10, 17 Sułkowski Antoni Paweł, ordynat na Rydzynie 18 Szaniawski Józef Kalasanty, filozof, działacz polityczny 37, 69 Twarowski Franciszek, komisarz do rozgraniczenia granic Ks. Warszawskiego i Królestwa Prus 70 Unrug Karol, opiekun ks. Sułkowskiego 18 Vincent Etienne de, rezydent francuski w Ks. Warszawskim 86 Węgrzecki Stanisław, prawnik, prezydent m. Warszawy 62 Wybicki Józef, działacz polityczny, publicysta, pisarz 49, 50, 80 Wysocki Antoni, dzierżawca 17 Zajączek Józef, gen. 25, 48, 50, 66, 80, 88, 90 Zakrzewski Jacek, prezes dep. kaliskiego 73 Zboiński Franciszek Ksawery, pełnomocnik woj. chełmińskiego 38 Zieliński Ignacy, płk 45 Informacje dla Użytkownika Udostępnianie - Ograniczenia

Zespół został całkowicie zmikrofilmowany.

Reprodukowanie

Prawa własności należą do Skarbu Państwa. Reprodukowanie jest możliwe po uzyskaniu zgody Archiwum Głównego Akt Dawnych. W tych sprawach należy kontaktować się z Kierownikiem oddziału informacji i udostępniania AGAD.

Jak cytować?

AGAD, Komisja Rządząca

Opracowanie

Inwentarz książkowy do akt Komisji Rządzącej opracował Władysław Rostocki w 1948 roku. Pozostawiono historyczny podział na dwie serie. Zarówno pomoce kancelaryjne jak i akta spraw ułożono wg zachowanych sygnatur.

W 2009 r. autorka inwentarza rozpoczęła jego meliorację, polegającą na: uzupełnieniu rubryki - tytuł, uwagi, przeprowadzeniu korekty i uzupełnieniu dat, dokończeniu paginacji oraz przygotowaniu indeksu osobowego i geograficznego do inwentarza.

Inwentarz Komisji Rządzącej powstał w oparciu o komputerową bazę danych ACCESS (pola: sygnatura, mikrofilm, seria, sekcja, tytuł, daty, język, liczba stron, opis zewnętrzny, uwagi). Sporządzono także indeksy dla serii II - Akt spraw: osobowy i geograficzny, których hasła odnoszą się do numerów jednostek w serii (sygnatur).

Inne inwentarze

Inwentarz książkowy opr. W. Rostacki, 1948 r.

Bibliografia

Postek S., Komisja Rządząca, [w:] Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Informator o zasobie archiwalnym, oprac. zbiorowe pod red. D. Lewandowskiej, Warszawa 2008, s. 238-240

Iwaszkiewicz J., Z dziejów Archiwum Akt Dawnych w Warszawie. Uporządkowanie archiwów Księstwa Warszawskiego, „Archeion”, t. 2, 1927, s. 83-95

Rostocki W., Komisja Rządząca, [w:] Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Przewodnik po zasobie, t. II Epoka porozbiorowa, pod red. F. Ramotowskiej, Warszawa 1998, s. 29-31

Sobociński W., Senkowska - Gluck M., Księstwo Warszawskie. Ustrój polityczny i administracja, [w:] Historia państwa i prawa Polski, t. 3: Od rozbiorów do uwłaszczenia, pod red. J. Bardacha, M. Senkowskiej - Gluck, Warszawa 1981

Materiały do dziejów Komisji Rządzącej z r. 1807, t. 1 Dziennik czynności Komisji Rządzącej, wyd. M. Rostworowski, Kraków 1918; Tu: a/ Dziennik czyli protokół czynności Komisji Rządzącej. Nie ma go w AGAD, ale jego treść można odnaleźć częściowo w raportach pisanych po francusku (sygn. 7-8), zawierających streszczenie sesji Komisji z okresu 15 VI-5 X 1807 r., a przesyłanych do Kwatery Głównej; b/ Zbiór wyroków, uchwał, zaleceń i wszelkich rezolucji Komisji Rządzącej; tu tylko te uchwały, które nie figurują w tekście Dziennika (sygn. 4-6); c/ Dodatek o czynnościach Dyrektorium Generalnego w czasie pobytu Komisji Rządzącej w Dreźnie - raporty Tomasza Łubieńskiego (niegdyś znajdowały się w aktach Komisji), opublikowane w Materiałach , s. 317-331

Handelsman M., Pomiędzy Prusami a Rosją, Warszawa 1922 (tu protokół czynności Dyrektorium Generalnego, sygn. 26)

Materiały do dziejów Komisji Rządzącej. Korespondencja Komisji z delegatami do Drezna Ludwikiem Gutakowskim i Stanisławem Potockim, wyd. H. Konic, Warszawa 1910

Organizacja administracyjna Komisji Rządzącej 1807 r. Wybór dokumentów, wyd. M. Handelsman, Warszawa 1917

Konic H., Komisja Rządząca, [w:] Wielka Encyklopedia Powszechna, t. 37/38, Warszawa 1904.

Zawartość Komisja Rządząca - Księgi kancelaryjne 174.1 1806-1807 27 j. a.

Brak nr 1-3.

4 1807.01-1807.03 Zbiór wyroków, uchwał, zaleceń i wszelkich rezolucyi Komisyi Rządzącey znajdujących się w protokule co do Dyrektora Sprawiedliwości 1807 r. w Warszawie. pol. księga, s. 336