PL_1_90 Księgi grodzkie goniądzkie 1668-1679 Acta castrensia Goniądzensia Inwentarz analityczny zespołu PL, 1/90 Opracował Michał Kulecki 2004 Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie Machine-readable finding aid derived from MS Word. Date of source: 2009 Opis w języku polskim Streszczenie Księgi grodzkie goniądzkie - Acta castrensia Goniądzensia 1668-1679 90 Kancelaria grodu w Goniądzu, filialna w stosunku do kancelarii sądu grodzkiego brańskiego w Brańsku. 3 j.a. (0,3 m.b.) łac., pol. Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie
PL 00-263 WARSZAWA ul. Długa 7
Księgi grodzkie goniądzkie (Acta castrensia Goniądzensia) Dzieje ksiąg

Gród w Goniądzu powstał na mocy konstytucji uchwalonej na sejmie w 1667 r. w celu ułatwienia szlachcie z północnej części ziemi bielskiej, z okolic Tykocina, Rajgrodu i Goniądza, dostępu do kancelarii sądu grodzkiego. Wcześniej musiała ona korzystać albo z położonego peryferyjnie grodu ziemi bielskiej w Brańsku, albo udawać się, przekraczając granice województwa, do sąsiednich grodów mazowieckich, np. w Wiźnie lub w Wąsoszy. Kancelaria grodzka w Goniądzu miała przyjmować wyłącznie zeznania zgłaszających się do niej osób i podlegała zwierzchnictwu kancelarii sądu grodzkiego brańskiego, który zachował wyłączne uprawnienia do wykonywania jurysdykcji grodzkiej na terytorium ziemi bielskiej. Widomym znakiem tej podległości było posiadane przez pisarza grodzkiego brańskiego prawo do mianowania regenta kancelarii grodzkiej goniądzkiej.

Według niekompletnego zapewne sumariusza sporządzonego przez Ignacego Kapicę Milewskiego w czasach panowania Stanisława Augusta księgi grodzkie goniądzkie obejmowały 24 księgi transakcji wieczystych i 33 księgi relacyjne. Księgi te po III rozborze przechowywano najpierw w Brańsku, później zapewne w Grodnie, skąd trafiły do utworzonego w 1852 r. Centralnego Archiwum Wileńskiego. Według inwentarza opracowanego przez dyrektora tego archiwum, Iwana Sprogisa, w 1915 r. w Wilnie przechowywano 103 księgi grodzkie goniądzkie, z czego 61 stanowiły księgi inskrypcji i relacji bez podziału na serie, natomiast pozostałe stanowiły protokoły.

W 1915 najstarsze 14 ksiąg, powstałych do początku XVIII w. wywieziono wgłąb Rosji, najpierw do Jarosławia, następnie zaś do Moskwy. Księgi pozostałe w Wilnie w liczbie 89 przewieziono w 1920 r. do Warszawy, gdzie uległy zniszczeniu w okresie Powstania Warszawskiego razem z niemal całym zasobem Archiwum Głównego Akt Dawnych. W latach 1963-1964 rewindykowano z ZSRR do AGAD 2 fragmenty z lat 1678-1679, pierwotnie stanowiące części jednej księgi (obecne sygnatury 2-3) i wypis z akt grodzkich goniądzkich z 1668 r. (obecna sygnatura nr 1). Poza tym w Narodowym Archiwum Historycznym w Mińsku, w zespole nr 1712 (Goniondzkij grodskij sud) przechowuje się 8 ksiąg grodzkich goniądzkich z lat 1668-1703 (zob. zestawienie).

 Zawartość serii historycznych:

Sygn. w/g Horbaczewskiego Sygn. w/g Sprogisa Liczba kart Lata Seria (według Sprogisa) Obecna Sygn. 7660 7529 444 1668-1669 Goniądzkie gr. zapisy, oblaty, dekrety. - 7572 7530 505 1668-1673 Goniądzkie gr. zapisy, oblaty, dekrety. NGAB f. 1712 op. 1 nr 1 7659 7531 337 1670-1673 Goniądzkie gr. zapisy, oblaty, dekrety. NGAB f. 1712 op. 1 nr 2 7573 7532 399 1673-1676 Goniądzkie gr. zapisy, oblaty, dekrety. - 7613 7533 823 1673-1682 Goniądzkie gr. zapisy, oblaty, dekrety. - 7574 7534 318 1677-1679 Goniądzkie gr. zapisy, oblaty, dekrety. AGAD, Gon. gr. 2; Gon. gr. 3 7575 7535 402 1680-1681 Goniądzkie gr. zapisy, oblaty, dekrety. - 7614 7536 949 1683-1692 Goniądzkie gr. zapisy, oblaty, dekrety. NGAB f. 1712 op. 1 nr 3 7576 7537 390 1683-1692 Goniądzkie gr. zapisy, oblaty, dekrety. NGAB f. 1712 op. 1 nr 4 7577 7538 463 1689-1692 Goniądzkie gr. zapisy, oblaty, dekrety. NGAB f. 1712 op. 1 nr 5 7578 7539 518 1693-1696 Goniądzkie gr. zapisy, oblaty, dekrety. NGAB f. 1712 op. 1 nr 6 7615 7540 728 1693-1699 Goniądzkie gr. zapisy, oblaty, dekrety. NGAB f. 1712 op. 1 nr 7 7579 7541 422 1697-1699 Goniądzkie gr. zapisy, oblaty, dekrety. - 7580 7542 490 1700-1703 Goniądzkie gr. zapisy, oblaty, dekrety. NGAB f. 1712 op. 1 nr 8

Zawartość

Wpisy zeznań dokonywanych przez strony w sprawach tzw. niespornych i spornych, wpisy wyroków wydawanych przez sądy w sprawach należących do ich kompetencji, wpisy (oblaty) dokumentów królów i książąt polskich wydawanych dla miast, instytucji wyznaniowych i osób prywatnych, dokumentów związanych z parlamentaryzmem staropolskim (instrukcje poselskie, lauda sejmikowe itd.), dokumentów wystawianych przez osoby prywatne.

 Indeksy Rzeczowe Księgi grodzkie goniądzkie Acta castrensia Goniądzensia Informacje dla Użytkownika Udostępnianie - Ograniczenia

Zespół nie jest zmikrofilmowany, wszystkie jednostki są udostępniane

 Reprodukowanie

Prawa własności należą do Skarbu Państwa. Reprodukowanie jest możliwe po uzyskaniu zgody Archiwum Głównego Akt Dawnych. W tych sprawach należy kontaktować się z Kierownikiem oddziału informacji i udostępniania AGAD.

Jak cytować?

AGAD, Ks. Gr. Goniądzkie.

Opracowanie

Opracował Michał Kulecki

 Materiały Pokrewne

Narodowe Archiwum Historyczne Białorusi

220030 Mińsk, Bulwar Kirowa 43

Fond 1712, opis 1, nr 1 - 8 (Goniondzkij grodskij sud)

 Bibliografia

Centralnyj Gosudarstwiennyj Istoriczeskij Archiw BSSR w Minskie. Putiewoditiel, Minsk 1974.

Inwentarz b. Wileńskiego Archiwum Centralnego, oprac. I. Sprogis, Wilno 1929, [wyd. na prawach rękopisu].

Katałog driewnim aktowym knigam gubiernij: wilenskoj, grodnienskoj, minskoj i kowienskoj, także knigam niekotorych sudow gubiernij mogilewskoj i smolenskoj, chraniaszczimsia nynie w Centralnym archiwie w Wilnie, oprac. N. Gorbaczewskij, Wilna 1872.

Kulecki M., Księgi grodzkie goniądzkie; Castrensia Goniądzensia [w:] Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Informator o zasobie archiwalnym, opr. zb. pod red. D. Lewandowskiej, Warszawa 2008, s. 172-173.

Kulecki M., Zespoły ksiąg sądów szlacheckich I instancji - wprowadzenie [w:] Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Informator o zasobie archiwalnym, opr. zb. pod red. D. Lewandowskiej, Warszawa 2008, s. 95-101.

Sobol B., Księgi sądowe z obszaru Podlasia, [w:] Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Przewodnik po zasobie. I. Archiwa dawnej Rzeczypospolitej, pod. red. J. Karwasińskiej, t. I, Warszawa 1975, s. 185–187

Soszyński J., Akta ziemskie i grodzkie, podlaskie, [w:] Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Informator o zasobie, oprac. zbior. pod red. T. Zielińskiej, Warszawa 1992, s. 57.

Tarnowski S., Akta ziemskie i grodzkie, [w:] Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Informator o zasobie, oprac. zbior. pod red. T. Zielińskiej, Warszawa 1992, s. 52–54.

Wąsowicz M., Księgi ziemskie i grodzkie (acta terrestria et castrensia) — wprowadzenie ogólne, [w:] Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Przewodnik po zespołach. I. Archiwa dawnej Rzeczypospolitej, Warszawa 1975, t. 1, s. 147–155.

Wolff A., Akta partykularne przedrozbiorowe Archiwum Głównego 1381–1835, [w:] Straty archiwów i bibliotek warszawskich w zakresie rękopiśmiennych źródeł historycznych, t. 1, Archiwum Główne Akt Dawnych, red. A. Stebelski, Warszawa 1957, s. 175–221.

 Zawartość serii Księgi grodzkie (Libri Inscriptionum) 90.1. (wszystkie serie) 1668-1679 0,3 mb (3 j. a.) 1 [1668-1795]. Papierowe bifolium formatu dudki, ślad po pieczęci wyciśniętej przez papier.; format: dudka; oprawa: brak; kart: 2. łac. brak.

Extractum ex actis castrensibus Goniądzensibus: 1668.01.30. (fer.2 a.f.Purificationis Gloriossimae Virginis Mariae prox.) in Goniądz oppido Sacrae Regiae Maiestatis. Tomasz Czerkies i Andrzej Zuchorski Dunin, deputaci chorągwi kozackiej Daniela Babonabeka

W rzeczywistości jest to wypis z ksiąg grodzkich goniądzkich. W tekście podkreślono nazwy dóbr znajdujących się w województwie podlaskim.

 2 1677.01.28.; 02.08.; 03.22 [?].; 04.09.-05.31.; 06.18.-10.08.; 11.08 [?]-1678.03.14. Fragment księgi poddany konserwacji i oprawiony przed rewindykacją.; format: folio; oprawa: tektura; kart: 123 (k.1- 123). łac., pol. 7574 (Horbaczewski), 7534 (Sprogis).

Acta castrensia Goniądzensia inscriptionum.; inducta.

Ciąg dalszy niniejszego fragmentu stanowi jednostka archiwalna oznaczona sygnaturą "Goniądzkie grodzkie 003". K. 88-89 luzem. K. 107-111: skorowidz wpisów z roku 1677.

 k. 53-55. 1677.02.10 Jan III król polski potwierdza powtarzając dokument, w którym Michał król polski (1672.06.23 Varsaviae) potwierdza powtarzając dokument, w którym Zygmunt III król polski (1606.05.06. Varsaviae) potwierdza powtarzając dokument, w którym Stanisław Dowojno wojewoda połocki i jego żona Petronela z Radziwiłłów (1547.02.15. fer.3 postridie f.s.Valentini Vilnae) nadają miastu Goniądz prawo chełmińskie. łac.

Datum: Warszawa

 k. 55v-57. 1677.02.10 Jan III król polski potwierdza powtarzając dokument, w którym Jan Kazimierz król polski (1650.12.20. Varsaviae) potwierdza powtarzając dokument, w którym Władysław IV król polski (1635.02.20. Varsaviae in conventione Regni Generalis [!] Varsauiensis [!]) potwierdza powtarzając dokument, w którym Zygmunt III król polski (1593.06.05. Varsaviae) potwierdza powtarzając dokument, w którym Wojciech Starozrzebski biskup chełmski i Adam Pilichowski proboszcz warszawski, komisarze Anny królowej [!] polskiej (1573.09.02. w Tykocinie) rozszerzają na przedmieszczan goniądzkich jurysdykcję miejską. łac.

Datum: Warszawa

 k. 59-61v. 1616.06.05 Zygmunt III król polski potwierdza powtarzając dokument, w którym Stefan król polski (1576.07.26. in Knyszyn) potwierdza powtarzając następujące dokumenty: 1. Stanisław Dowojno wojewoda połocki i jego żona, Petronela z Radziwiłłów (1547.09.02. w Raygrodzie) zezwalają Maciejowi Płaczkowi i Wojtowi Młynarzowi [?], mieszczanom goniądzkim zbudować młyn na rzece Goniądzka. 2. Stanisław Dowojno wojewoda połocki i jego żona, Petronela z Radziwiłłów (1547.09.09. w Raygrodzie) zezwalają Marcinowi Karbacikowi mieszczaninowi goniądzkiemu zbudować młyn na rzece Biebrza. 3. Stanisław Dowojno wojewoda połocki i jego żona, Petronela z Radziwiłłów (1550.02.28. in Połock) potwierdzają prawa Marcina Rysko mieszczanina goniądzkiego do zbudowanego młyna na rzece Biebrzy. 4. Anna z Radziwiłłów Stanisławowa Kiszczyna (1565.06.14. w Goniądzu) potwierdza prawo Stanisława Skury mieszczanina goniądzkiego do zbudowanego młyna na rzece Biebrzy. łac.

Datum: Warszawa

Uwaga: brak części tekstu dokumentu z powodu uszkodzenia kart.

k. 79v-80. 1677.02.28 Jan III król polski potwierdza powtarzając dokument, w którym Atanazy Miączyński starosta krzepicki, administrator leśnictwa sokólskiego (1677.02.26. w Warszawie) nadaje Franciszkowi Rykaczewskiemu i jego żonie Mariannie Gawędzkiej "wydepczysko" Sołtanka Rzeczka w leśnictwie sokólskim. pol.

Datum: Warszawa

 k. 182-182v. 1677.09.05 Jan III król polski zezwala Justynie Sopoćkównie Rukiewiczowej sędzinie grodzkiej grodzieńskiej ustąpić Stanisławowi Niemirze podczaszemu bielskiemu prawo dożywotnie do wsi królewskiej Krukowszczyzna w leśnictwie sokólskim. pol.

Datum: Gdańsk

Uwaga: brak części tekstu dokumentu z powodu uszkodzenia karty.

 3 1678.03.14.-08.01.; 08.16.-09.19.; 11.24.;-1679.01.25.; 02.13.-07.03[?].; 07.24[?]-09.04.; 10.06.; 10.30-12.04[?]. Fragment księgi poddany konserwacji i oprawiony przed rewindykacją.; format: folio; oprawa: tektura; kart: 188 (k.124-311). łac., pol. 7574 (Horbaczewski), 7534 (Sprogis).

Acta castrensia Goniądzensia inscriptionum.; inducta.

Jednostka ta stanowi dalszy ciąg księgi grodzkiej goniądzkiej nr 2. K. 212-217: alfabetyczny rejestr wpisów za rok 1678. K. 308-311: alfabetyczny rejestr wpisów za rok 1679.

 k. 159. 1675.10.04 Jan III obrany król polski poleca Katarzynie Branickiej marszałkowej nadwornej koronnej przyjąć do szpitala tykocińskiego Gabriela Dobrzyckiego, żołnierza spod chorągwi [Jerzego?] Tyszkiewicza wojewodzica czernihowskiego. pol.

Datum: W obozie Jarsko, na Rozbitej Dolinie u Dniestru

 k. 278v-279. 1679.02.11 Jan III król polski zezwala Wawrzyńcowi Grabi [pisarzowi ziemskiemu i grodzkiemu łomżyńskiemu] ustąpić Stefanowi Branickiemu staroście krośnieńskiemu prawo dożywotnie do 5 włók zw. Grzymkowszczyzna we wsi królewskiej Dolistowo w starostwie knyszyńskim. pol.

Datum: Grodno

Uwaga: brak części tekstu dokumentu z powodu uszkodzenia karty.