PL_1_6 Nuncjatura Stolicy Apostolskiej, 1661–1794 Inwentarz zespołu PL, 1/6 Opracował Janusz Grabowski 2008 Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie Machine-readable finding aid derived from MS Word. Date of source: 2008 Opis w języku polskim Streszczenie Nuncjatura Stolicy Apostolskiej. 1661-1794 Zespół nr 6 Kancelaria nuncjuszy papieskich w Rzeczypospolitej. 1 mb. (10 j. a.) Mag. 214 łac., pol., fran., wł. Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie
PL 00-263 WARSZAWA ul. Długa 7
Obecnie w AGAD przechowywane są tylko trzy księgi (libri actorum), a mianowicie: jedna — nuncjusza Fabrycego Serbeloni z 1740 r. oraz dwie — nuncjusza Alberyka Archinto z l. 1746–1749. Księgi te są rejestrem czynności Trybunału Nuncjatury, który w trybie apelacji rozpatrywał kwestie karności duchowieństwa oraz sprawy osób świeckich w wypadku, gdy podlegały sądownictwu kościelnemu, w zastępstwie i na zlecenie kurii rzymskiej. Występują tu na przemian sprawy m.in. dot. sporów duchowieństwa o beneficja, sprawy świeckich i duchownych o dziesięciny i spłaty długów oraz małżeńskie. Z ksiąg łask (libri gratiarum) zachowała się tylko jedna księga — nuncjusza Ferdynanda Marii Saluzzo z l. 1789–1794, do której wpisywano udzielane przez nuncjusza różne łaski, m.in.: dyspensy (np. od wielości beneficjów, od przeszkód kanonicznych do małżeństw i święceń), pozwolenia (np. na czytanie ksiąg zakazanych) oraz odpusty. Poza wymienionymi księgami ocalała (po II wojnie) również księga zatytułowana: Informationes et decisiones Romanae XVII–XVII, zawierająca informacje dot. działalności Trybunału Nuncjatury (głównie z pierwszej poł. XVIII w.), m.in. „decyzje” podejmowane w różnych sprawach przez audytora V. Butio oraz księga zawierająca Varia praeiudicata s. Nuntiaturae in varis manuscriptis z XVII i XVIII w., w której znajdują się m.in. obszerne informacje dot. kościoła unickiego w Polsce od XVI do XVIII w. Oprócz tych ksiąg zachowały się cztery pliki akt luźnych. Pierwszy plik (z l. 1661–1674) zawiera akta nuncjatury polskiej w sprawie misji w Multanach i na Wołoszczyźnie. Są tu informacje dot. m.in. misji franciszkanów konwentualnych oraz listy z Rzymu do Nuncjatury kardynałów P. Altieriego i Francesco Barberiniego. Drugi plik (z l. 1674–1682) zawiera korespondencję Nuncjatury w sprawie płacenia przez duchowieństwo kontrybucji na wojnę z Turcją. Znajdują się tu informacje dot. sporu między szlachtą a duchowieństwem w zakresie płacenia pogłównego generalnego, m.in. listy prymasa i episkopatu w tej sprawie. Trzeci plik (z l. 1753–1754) dot. sporu między fundatorką sufraganii inflanckiej Elżbietą z Ogińskich Puzyniną a bp. sufraganem inflanckim Franciszkiem Dowgiałłą; zawiera m.in. listy obu stron w tej sprawie do Nuncjatury. Czwarty plik (z l. 1754–1759) obejmuje dok. w sprawie ordynacji ostrogskiej, odnoszące się do zatargu powstałego w wyniku „transakcji kolbuszowskiej” ks. Janusza Sanguszki z jego wierzycielami. Jest tu m.in. kopia reskryptu króla Augusta III, znoszącego przymusową administrację dóbr ordynacji. Dzieje Nuncjatury Stolicy Apostolskiej

Nuncjusze Stolicy Apostolskiej, akredytowani przy dworze królewskim, byli poczynając od poł. XVI w. stałymi przedstawicielami papiestwa w Polsce. Prócz pełnomocnictw dyplomatycznych otrzymywali uprawnienia w zakresie sądzenia we wszystkich sprawach podległych jurysdykcji kościelnej oraz przyjmowania apelacji zanoszonych do Stolicy Apostolskiej. W 1797 r., po zniesieniu nuncjatury, część akt przekazano do Wiednia, a następnie do Rzymu, gdzie tworzą obecnie zespół Nuncjatury Warszawskiej w Archiwum Watykańskim. Pozostałe archiwalia (głównie akta audytoriatu) złożono w 1806 r. w Archiwum Ogólnym Krajowym, późniejszym Archiwum Głównym Akt Dawnych. Akta przechowywane w AGAD uległy prawie całkowitemu zniszczeniu we wrześniu 1944 r.

 Dzieje przechowywania

Akta nuncjatury dzieliły losy archiwum, ulegając w 1944 r. niemal zupełnemu zniszczeniu. Do ocalałych szczątków dołączono materiały Nuncjatury pochodzące z zespołu: Varia Oddziału I.

 Indeksy Rzeczowe Nuncjatura Stolicy Apostolskiej Hasła geograficzne Informacje dla Użytkownika Udostępnianie - Ograniczenia

Zespół nie jest zmikrofilmowany w całości.

 Reprodukowanie

Prawa własności należą do Skarbu Państwa. Reprodukowanie jest możliwe po uzyskaniu zgody Archiwum Głównego Akt Dawnych. W tych sprawach należy kontaktować się z Kierownikiem oddziału informacji i udostępniania AGAD.

Jak cytować?

AGAD, Nuncjatura

Opracowanie

Opracował Janusz Grabowski

Materiały Pokrewne

1. Ocalały wydzielone w końcu XIX w. z akt nuncjatury dok. perg. w liczbie 69, z l. 1673–1793. Przechowywane obecnie w Zbiorze dokumentów pergaminowych AGAD, zawierają m.in.: określenia uprawnień nuncjuszy, instrukcje polityczne i listy polecające, rozporządzenia papieskie w sprawie dyscypliny i organizacji Kościoła, formuły przysięgi obediencyjnej na wierność papieżowi, składanej przez biskupów i opatów polskich oraz dok. z zakresu jurysdykcji w prawach małżeńskich.

Dok. perg. związane z działalnością nuncjuszów papieskich w Rzeczypospolitej znajdują się w Zbiorze dokumentów pergaminowych AGAD (nr. 1387, 2020, 2220, 2225–2226, 2229, 2231–2233, 2235, 2237–2238, 2287, 2289, 2291–2292, 2327, 2894–2900, 2902–2910, 3063, 3141–3151, 3157, 3159, 3164, 3168–3175, 3305–3308, 3313, 3315–3319, 3326–3327, 3373, 6244, 7033).

2. Materiały o charakterze polityczno-informacyjnym wytworzone przez nuncjuszy przechowywane są w Archiwum Watykańskim i sukcesywnie publikowane.

 Inne inwentarze

Inw. książkowy ze wstępem, oprac. Janusz Grabowski w 1988 r.

Bibliografia

Acta Nunciaturae Polonie, t. 1-57, wyd. H. D. Wojtyska, Romae-Cracoviae 1990-2007

Grabowski J., Nuncjatura Stolicy Apostolskiej, [w:] Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Informator o zasobie, oprac. zbior. pod red. T. Zielińskiej, Warszawa 1992, s. 61–62

Meysztowicz V., De Archivo Nunciaturae Varsaviensis quod nunc in Archivo Secreto Vaticano servatur, Vaticani 1944

Płocha J., Nuncjatura, [w:] Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Przewodnik po zespołach. I. Archiwa dawnej Rzeczypospolitej, Warszawa 1975, t. 1, s. 267–268

Stebelski A., Akta Nuncjatury Papieskiej w Polsce 1578–1794, [w:] Straty archiwów i bibliotek warszawskich w zakresie rękopiśmiennych źródeł historycznych, t. 1, Archiwum Główne Akt Dawnych, Warszawa 1957, s. 309–311

Wojtyska H. D., Papiestwo-Polska 1548-1563, Lublin 1977

 Zawartość Nuncjatura Stolicy Apostolskiej. Liber actorum. 6.1. 1740-1749 0,3 mb (3 j. a.) 1 1740 Acta Illustrissimi Domini Fabrici Serbelloni a die Januarii Anni 1740 ad diem 23 X eiusque Anni 1740. Liber 2dus. łac., pol. Format folio, oprawa XVIII-wieczna - pergamin, stan zachowania dobry, k. 356.

Mikrofilm: A-23648

 2 1746-1748 Actorum Illustrissimi Domini Alberci ex Comitibus de Archinto a die 16 Septembris 1746 per totum annum 1747 usque a diem 8va mensis Januarii 1748vi. Liber 1mus. łac., pol. Format folio, oprawa XVIII-wieczna - pergamin, stan zachowania dobry, k. 489.

pieczęć nuncjusza A. Archinto - k. 1av.

Mikrofilm: A-23649

 3 1748-1749 Actorum Illustrissimi Domini Alberici de Archinto Anni 1748 vi a die 8 Januarii ad diem 2dam Januarii Anni 1749ni. Liber 2 dus. łac., pol. Format folio, oprawa XVIII-wieczna - pergamin, stan zachowania dobry, k. 476.

Mikrofilm: A-23650

 Nuncjatura Stolicy Apostolskiej. Liber gratiarum. 6.2. 1789-1794 0,1 mb (1 j. a.) 4 1789-1794 [Liber gratiarum. Ferdinandi Mariae Saluzzo-Saluzzi archiepiscopi carthaginiensis]. łac. Format folio, oprawa XVIII-wieczna - półskórek, stan zachowania - brak grzbietu, okładki oderwane, k. 619.

Mikrofilm: A-23651

 Nuncjatura Stolicy Apostolskiej. Informationes et decisiones Romanae. 6.3. 1679-1769 0,1 mb (1 j. a.) 5 1679-1769 Informationes et decisiones Romanae XVII - XVIII I. łac. Format folio, oprawa XVIII-wieczna - półskórek, stan zachowania dobry, k. 1052. Nuncjatura Stolicy Apostolskiej. 6.4. 1676-1769 0,3 mb (5 j. a.) 6 1676-1769 Varia praeiudicata S. Nunciaturae in varis manuscriptis. łac. Format folio, oprawa XVIII-wieczna - półskórek, stan zachowania - grzbiet zniszczony, k. 872. 7 1661-1674 Akta nuncjatury w Polsce w sprawie misji w Multanach i na Wołoszczyźnie. łac., wł. Plik akt luźnych, stan zachowania dobry, k. 148.

pieczęcie wyciśnięte przez papier na kartach: 27v, 28v, 30v, 31, 33v, 35v, 36v, 37, 38, 39v, 40v, 42v, 43v, 45v, 46v, 66v, 71v, 79v, 91, 97v, 103, 123v, 130v, 145v.

 8 1674-1682 Korespondencja nuncjatury w Polsce w sprawie płacenia kontrybucji przez duchowieństwo. łac., pol. Plik akt luźnych, stan zachowania dobry, k. 67.

pieczęć wyciśnięta przez papier bp. Płockiego J. Gembickiego - k. 55v

 9 1753-1754 Dokumenty odnoszące się do fundacji sufraganii inlanckiej w sprawie zatargu Elżbiety z Ogińskich Puzyniny z bp. sufraganem Franciszkiem Dowgiełłą-Zawiszą. łac., pol. Plik akt luźnych, stan zachowania dobry, k. 23.

pieczęć wyciśnięta przez papier nuncjusza A. Archinto - k. 16

 10 1754-1759 łac., pol., fran. Plik akt luźnych, stan zachowania dobry, k. 62.